Perfectie in de lucht

klik op de kleine foto's om een grotere te zien, alle foto's zijn voor prive gebruik en © E.J.van Koningsveld

Het Aerobatic Team van de Engelse Luchtmacht vloog vanaf de oprichting in 1965 met zeven Folland Gnats, maar dit werden er al gauw negen. Na optredens op het vaste land van Europa was het Team ook hier al gauw bekend, vooral met de beroemde "Diamond Nine" formatie.

Eind 1979 werd het Team uitgerust met negen nieuwe British Aerospace Hawks. De Hawk is een modern en uiterst geschikt vliegtuig voor een demonstratie Team. Het is relatief licht en zeer wendbaar en bovenal een uiterst veilig vliegtuig.

Het aantal shows dat de Red Arrows per jaar vliegen, is bijna altijd boven de 100 (ter vergelijking: de Amerikaanse Teams vliegen gemiddeld 50 shows per jaar). Regelmatig gaat het team op tournee naar een ander werelddeel Deze tours worden vaak gesponsord door de fabriek van de Hawk, British Aerospace.

  Aan het eind van ieder seizoen zwaaien er 3 piloten af en komen er 3 nieuwe bij. Dit heeft twee redenen, ten eerste is het te zwaar om lang te doen, en ze zijn de gehele zomer weg van huis wat natuurlijk niet goed is voor het sociale leven van deze reislustige mannen. Ook kan het vliegen in een demonstratieteam na 3 jaar een soort automatisme worden, daardoor zou de concentratie van een vlieger misschien minder kunnen worden. Dit moet te allen tijde worden vermeden om het veiligheidsniveau hoog te houden. De nieuwe piloten voor het volgende seizoen worden gekozen na een zeer strenge selectie die plaatsvindt tijdens de wintertraining op Cyprus.

De 3 gelukkigen die worden uitgekozen komen aan het eind van het seizoen alvast bij het Team. Ze vliegen de laatste vliegshows mee achterin de Hawks van hun nieuwe collega's. Zo krijgen ze alvast een indruk wat ze in het volgende seizoen staat te wachten. Begin oktober nemen ze het over van de 3 afzwaaiers en de wintertraining voor het volgend seizoen kan beginnen. Ook de "Boss" (zo wordt de leider van het Team door zijn piloten genoemd) Sqn Ldr John Rands is vorig  jaar vervangen door Sqn Ldr Simon Meade. Hij zal de Red Arrows leiden tot het jaar 2000. De leider is altijd een piloot die al eerder bij de Red Arrows heeft gevlogen.

En het team beschikt ook over ongeveer 60 man personeel die alle andere belangrijke zaken regelen. Zoals adminitratie, onderhoud Hawks, accommodatie piloten, ect. Helaas krijgen deze mensen niet altijd de eer en aandacht die ze zonder meer verdienen.

De laatste trainingsmaand van de Red Arrows vindt plaats in de azuurblauwe lucht boven het mooie eiland Cyprus in de Middellandse Zee. Na vele maanden hard trainen onder vaak slechte weersomstandigheden in Engeland, is het Team in april klaar om de laatste puntjes op de i te zetten. Aangezien er moet worden getraind met mooi weer is Cyprus een perfecte locatie hiervoor.  

Op het zuidelijke puntje van het eiland ligt de Engelse Luchtmacht basis RAF Akrotiri. RAF Akrotiri is al vele jaren in het bezit van de Britten en gezien de zeer strategische ligging in de Middellandse Zee zal dit voorlopig wel zo blijven.

Na een uitvoerige medische keuring in Londen viel de eer aan mij om voor twee weken met de Red Arrows op Cyprus, als fotograaf mee te draaien. Er zullen mensen zijn die denken dat ze daar lekker liggen te zonnen, nee foutje. Werken en echt hard werken doen die mannen daar. Minsten drie trainingsvluchten per dag en op sommige dagen zelfs vier.

Tijdens een training verliest de gemiddelde piloot ongeveeranderhalve liter vocht. Zo'n vlucht gaat gepaard met enorme "G" krachten (iemand die 70 kilo weegt, weegt met 8 "g" 560 kilo! en je fotocamera weegt ook nog eens een kilo of 10 en dan proberen een foto te maken) van + 8 G tot -3 G. Drijfnat van het zweet stappen ze na zo'n vlucht uit hun Hawk en voordat ze aan de nabespreking van de vlucht beginnen wordt er eerst gedronken of ijs gegeten. Tijdens een show meevliegen achter in een Hawk in de formatie is in principe niet toegestaan vanwege de veiligheid. De Hawk is namelijk uitgerust met dubbele bediening dus ook achterin zit een stuurknuppel. Deze kan niet worden uitgezet en beweegt synchroom mee met de knuppel voorin bij de piloot.

Het is dus van groot belang dat je als achterpassagier met je benen niet tegen de stuurknuppel aanstoot, de piloot mag helemaal niets van zijn medepassagier merken. Dit is zeker geen overbodige voorzorgsmaatregel als je in de formatie zo'n meter of twee van elkaar af vliegt.

Voordat ik in de formatie mee mocht, ging ik eerst de lucht in met Red 10, Sqn Ldr Mike Williams. Hij is de manager van het Team en vliegt de reservekist die bij sommige gelegenheden wordt gebruikt als volgvliegtuig (chaseplane). Het Team vliegt dan een complete show en de chaseplane volgt de formatie op een kleine afstand. Dit geeft een fotograaf achterin een schitterende mogelijkheid om het complete Team op de foto te zetten, en de manager was mij aan het uittesten i.v.m. de stuurknuppel.

Na diverse vluchten met de manager kreeg ik gelukkig toestemming om in de formatie mee te vliegen. Hij had geen last van mijn benen gehad (poe, poe). Dit is weer een heel ander verhaal. De show begint rustig met sierlijke en elegante formaties. Maar in het tweede gedeelte van de show, als het synchro pair (dit zijn twee kisten die een spectaculaire demonstratie geven apart van de hoofdformatie) de formatie verlaat, wordt het toch wat heftiger achterin de Hawk. Diverse manoeuvres worden er uitgevoerd waarbij de G meter uitslaat naar de 8. Het is niet toegestaan om achterin tijdens een demonstratie een anti G pak te dragen (dit stoort ook de stuurknuppel) en dan vallen deze krachten niet mee.

Als je even niet oplet omdat je zonodig die kist naast je op de foto moet zetten, wordt het zwart voor de ogen en het licht gaat even uit. Dit gebeurde mij ook eenmaal onder grote hilariteit van de piloten. Het blijft een sport om de passagier achterin "plat" te krijgen. Bij hoge G krachten die ontstaan tijdens scherpe bochten stroomt het meeste bloed uit je hoofd weg naar de benen en kan men een black-out krijgen. Een anti G pak helpt dit te vookomen. Zo'n black-out kost geld want elk foutje, missertje of een keertje te laat bij de kist zijn, wordt "bestraft" met punten.

Dit geldt voor iedereen in het Team inclusief een fotograaf. Deze punten worden in het weekend omgezet in eten en drinken. Dit wordt op een groot bord bijgehouden wat uiteraard met een grote vleug Engelse humor wordt ingevuld. En dat ze humor hebben dat is zeker, wat een stel prachtige kerels zijn dit.

In het Nederlandse bedrijfsleven hebben we instructeurs die cursussen geven over Teamwork, deze mensen kunnen hier ongetwijfeld wat van opsteken.

Na afloop van een vlucht vroeg iemand mij: hoe is het nu daarboven? Het is toch wel moeilijk om dit kort te beschrijven, sierlijk, onwaarschijnlijk, prachtige kleuren, spectaculair, agressief en mooi. Het is een beetje Grand-Prix rijden maar dan versneld en in 3D. En bovenal gaat het gepaard met heftige krachten op het lichaam, een ding was zeker, mijn adraline pomp was bijna versleten.

Vele mensen zitten op een vliegshow heerlijk in het zonnetje (Nederland?) omhoog te kijken. Maar bijna niemand realiseert zich dat die negen piloten daarboven ontzettend hard aan het werk zijn.

Ik heb na deze twee weken erg veel respect gekregen voor gevechtspiloten en zeer zeker voor deze displaypiloten. Ze staan ook niet voor niets bekend in de luchtvaartwereld als het beste en veiligste demonstratie team ter wereld.

Special thanks must go to the 1998, 1999 & 2000  Red Arrow pilots and special to:

Air Commodore Mal Prissick, Wg Cdr David Bolsover, Wg Cdr Simon Meade, Sqn Ldr Andy Offer, Flt Lt Russ Jones, Sqn Ldr Eric Webster, Sqn Ldr Mike Williams, Sqn Ldr Tony Cunnane, Sqn Ldr Ginge Paige and last but not least all the Groundcrew.

all photographs by: EJ van Koningsveld ©